چگونه فرزندمان را تربیت حسینی دهیم؟
پرورش روحی و جسمی کودک از مهم ترین وظایف زن در خانواده است. از دیدگاه اسلام فرزند عطیه و موهبتی الهی است که والدین نباید نسبت به آن کوتاهی نمایند. با مطالعه کتب و منابع تاریخی در می یابیم که حضرت فاطمه(س) در پرورش روح و بنیان های شخصیتی فرزندانش به قدری با ظرافت عمل می نمود که فرزندان او از بزرگترین افراد بشر قرار گرفتند و به الگوها و اسوه های مقاومت، ایثار، صبر و از خودگذشتگی و شجاعت و… تبدیل شدند. پس روش تربیتی حضرت، بهترین شیوه برای ساختن نسلی سعادتمند و موفق است؛ هر چند در شکل گیری شخصیت فرزندان عامل وراثت از اهمیت ویژه ای برخوردار است اما می توان از شیوه های تعلیم و تربیت ائمه اطهار(ع) بهره جست که در ادامه به آن می پردازیم.
شیوه ها و روشهای تربیتی فاطمی:
یکی از نیازهای اساسی کودک محبت و دوست داشتن است. عدم توجه والدین به این نیاز فطری باعث ایجاد کمبودها و مشکلات روانی خواهد شد. یکی از روانشناسان بر این اصل مهم تاکید کرده و می نویسد: چنانچه کودک در اولین سالهای زندگی خود از محبت محروم بماند هسته اصلی و اساسی عصبیت و بیماری های روانی در وی تکوین می یابد و بعدها در بزرگسالی منشاء بسیاری از درگیری های عاطفی و اضطراب عمیق در او می شود. بر همین اساس بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی و بزهکاری های افراد در بزرگسالی ریشه در خلا عاطفی و کمبود محبت در دوران کودکی دارد و بیشترین امری که می تواند از نظر روانی این میل باطنی کودک به محبت را ارضا نماید آغوش گرم مادر است. بنابراین احساس محبت مادر به فرزند باعث ایجاد حس تعلق او به خانواده و مهربانی متقابل او به والدین می شود و فردی که از محبت سرشار والدین بهرمند باشد هرگز در جامعه تحت تاثیر محبت سطحی و ساختگی افراد نالایق قرار نمی گیرد و به راه های نادرست کشانده نخواهد شد.
فاطمه (س) در عشق ورزی و محبت به کودکان می تواند بهترین الگو برای زنان باشد. ایشان در روابط کلامی و محبت آمیز خود با خطاب مهربانانه، فرزندانش را یا قره عینی (نور چشمم) و ثمره فوادی (میوه دلم) صدا می کرد و همچنین به سفارش پیامبر اکرم (ص) بچه ها را دسته گل می دانست. حضرت رسیدگی و محبت به فرزندانش را بر هر کار دیگری مقدم می دانست و معتقد بود که در نگه داری و پرورش فرزند، مادر نسبت به هرکس دیگر سزاوارتر است.
۱- پرورش روحیه عبادی کودکان
یکی از محورهای اساسی که حضرت زهرا (س) در تربیت فرزندانش به آن توجه داشت بعد پرستش در فرزندان به انجام تکالیف الهی و عبادی بود زیرا فطرت کودک بر اساس خدا پرستی است.
خداوند صفت خداپرستی را در روح و ذات کودک قرار داده است و پرورش این بعد بر عهدی والدین است اگر در این امر مسامحه نمایند راهزنان و منحرفان فکری سرشت پاک فرزندانشان را آلوده و منحرف می کنند.
فاطمه (س) دین باوری و شوق بندگی معبود را از اوان کودکی در جان و روح فرزندانش دمید و روح خداپرستی و توحید را در وجود آنها تقویت می کرد تا آن جا که فرزندانش بالاترین لذت ها را در عبادت خداوند می دیدند. حالات مادر مانند تضرع و خضوع در عبادت و زمزمه ها و لالایی های او مهم ترین عامل برای تدین فرزندان بشمار می آید چون کودکان مقلدان خوبی هستند که همه چیز را تقلید می کنند. بطوریکه در قرآن اهتمام به عبادت و سفارش به اعضای خانواده در کنار هم ذکر شده است و با استفاده از این زمینه در کودک می توان اعمال عبادی مثل نماز و روزه و انجام مستحبات را در آنها نهادینه کرد.
۲- بازی و تحرک در کودک
بازی و تحرک کودکان نیز در شیوه تربیتی فاطمه (س) مورد توجه قرار داشت تا آن جا که فاطمه (س) برای رشد و تکاپوی بیشتر کودکانش خود با آنها بازی می کرد.
بازی های کودکانه که به نظر بی هدف و وقت گذرانی بیهوده است در حقیقت نوعی تمرین و آموزش زندگی است بازی در اجتماعی شدن و همانند سازی کودک با محیط نقش مهمی دارد و به کودک کمک می کند تا مهارت های اجتماعی بیاموزد و آنها را تحکیم بخشد و بصورت ابتدایی بکار گیرد همچنین بازی باعث پرورش نیروی خلاقیت و ابتکار کودک می شود. پیامبر اکرم (ص) می فرماید: کسی که نزد او کودکی است باید به حالت کودک درآید بازی با کودک یکی از راههای اظهار محبت به کودکانست و آثار نیکویی دارد و علاوه بر نشاط و شادی کودک باعث رشد استعدادها و تلطیف احساسات او می شود و والدین می توانند در ضمن بازی کودک نکات اخلاقی و ارزشهای انسانی را به او بیاموزند. در روایت آمده است روزی رسول خدا با دست و پا راه می رفت و حسن و حسین (ع) بر پشت آن حضرت سوار بودند و رو به آنان می فرمود بهترین مرکب، مرکب شماست و شما بهترین سوار هستید.
فاطمه (س) خود نیز با فرزندانش هم بازی می شد و در حین بازی با استفاده از الفاظ و جملات مناسب سعی در ساختن شخصیت کودکانش و ارائه الگویی مناسب در زندگی برای آنها داشت بطوریکه حضرت زهرا (س) با فرزندش امام مجتبی (ع) بازی می کرد و او را بالا می انداخت و می فرمود: پسرم حسن مانند پدرت باش، ریسمان ظلم را از حق برکن. خدایی را بپرست که صاحب نعمت های متعدد است و هرگز با صاحبان ظلم و تعدی دوستی مکن.
در مورد فرزندش حسین (ع) می فرمود: پسرم حسین تو به پدرم رسول خدا شبیه هستی نه به پدرت علی مرتضی (ع).
۳- رعایت عدالت در مورد فرزندان
دین اسلام در همه مسائل مسلمانان را به عدالت توصیه نموده است. «عدالت پیشه نمایید که به تقوا نزدیک تر است.» رعایت عدالت و رفتار هماهنگ با کودکان نیز یکی از اصول تربیتی اسلام است. پیامبر اکرم فرموده اند: «در بین فرزندانتان با عدالت رفتار نمایید چنان که دوست دارید در نیکی و محبت به شما با عدالت رفتار نمایند.»( سفینه البحار ج۲) رعایت عدالت در بین فرزندان باعث جلب اعتماد فرزندان و عامل مهمی در تربیت صحیح آنان است. والدین می توانند نمودهای عدالت را در ابراز محبت، تامین نیازهای مادی، گفتگو و مشاوره و هدیه و خرید نسبت به فرزندان نشان دهند؛ زیرا تبعیض و مقدم داشتن یکی از فرزندان بر دیگران باعث ایجاد حس حسادت و نفرت در دیگر کودکان می شود حتی در روایات سفارش شده که والدین در بوسیدن فرزندان و هدیه دادن و سایر اعمال خود بین فرزندان با مساوات رفتار نمایند.
در برخورد فاطمه (س) با فرزندان نمونه هایی از رعایت این اصل مهم تربیتی به چشم می خورد. روزی امام حسن (ع) با امام حسین (ع) در کنار یکدیگر مشغول نوشتن خط بودند و هر یک به دیگری می گفت خط من بهتر از خط توست، سرانجام داوری را به مادرشان واگذار کردند ولی آن حضرت برای آن که دل هیچکدام را نشکند از داوری خودداری کرد و موضوع را به امیر المومنین (ع) واگذار نمود ایشان این قضیه را به پیامبر خدا و آن حضرت نیز به جبرئیل و به ترتیب کار داوری به اسرافیل و خدای عالمیان کشیده شد، جبرئیل از جانب خدا ابلاغ کرد که فاطمه (س) باید بین آنها داوری کند. آن مادر مهربان فرمود ای فرزندان عزیزم من دانه های این گردنبند را به زمین می ریزم هرکس تعداد بیشتری از آنها را بردارد خط او بهتر است بلافاصله گردنبند را از گردنش باز کرد و دانه های آن را به زمین ریخت. جبرئیل به امر الهی این منظره زیبا را تماشا می کرد وقتی هر کدام به طور مساوی دانه ها را برداشتند جبرئیل به فرمان خدا آن یک دانه ی باقی مانده را تقسیم کرد و هر کدام یک نصفه را برداشتند و دل هیچ کدام نشکست.
۴- پرورش روحیه نوعدوستی و مواجهه با مشکلات
از دیگر روشهای تربیتی فاطمه (س) ایجاد حس نوعدوستی و روحیه انفاق و بخشش در کودکان بود در کتب حدیثی وارد شده که فرزندان فاطمه (س) همواره شاهد آن بودند که مادرشان به مردم کمک کرده و به قیمت گرسنگی خود دیگران را سیر می کرد. کمک و انفاق فاطمه (س) به مردم تنها در مسائل اقتصادی نبود بلکه از نظر اخلاقی و ارشاد و هدایت مردم نیز به آنها کمک می کرد و از این طریق اعمال نیک و عواطف پسندیده را به کودکان خود آموزش می داد. امام حسن (ع) می فرمایند: شبی مادرم را دیدم که تا صبح به عبادت مشغول بود و مرتب مومنین و دیگران را دعا می کرد در حالی که هیچ دعایی برای خود نمی کرد پس خدمت ایشان عرض کردم: مادر چرا همانگونه که برای دیگران دعا می کنید برای خودتان دعا نمی کنید؟ فرمود: فرزندم ابتدا همسایه سپس خانه (وسائل الشیعه ج ۴۱) (بحار الانوار ج ۴۳)
فرزندان فاطمه (س) مقاومت و مبارزه با مشکلات را هم از مادر آموخته بودند بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) زمانی که فاطمه (س) برای باز پس گرفتن حق همسر مظلومش به احتجاج با خلفا پرداخت و در این راه سختی های روحی و جسمی فراوانی را به جان خرید کودکان فاطمه (س) شاهد این ماجرا بودند. در تاریخ آمده است روزی خلیفه دوم روی منبر بود. امام حسین (ع) که کودک خردسالی بود وارد مسجد شد و گفت از منبر پدرم پایین بیا عمر گریه کرد و گفت راست می گویی این منبر پدر توست نه منبر پدر من. در این هنگام حضرت علی (ع) که در مجلس بود از جا بلند شد و فرمود به خدا قسم گفته حسین از ناحیه من نیست عمر نیز قسم یاد کرد و گفت یا ابا الحسین راست می گویی من هرگز شما را در گفته فرزندان متهم نمی کنم. او خوب می دانست که حسین (ع) در دامان چه کسی پرورش یافته است و نمونه این اعتراض ها را از جانب مادر او نیز دیده بود.
به بیان سرکار خانم ذوقی، استادیار صالحین ناحیه امام سجاد (ع)

کلیدواژه ها :

این خبر را به اشتراک بگذارید :